Historia kolejki wąskotorowej - Lokomotywy


Prezentowany tekst jest tłumaczeniem artykułu "C czy C1’ na Pomorzu" autorstwa Reinhard'a Richter'a z niemieckiego wydawnictwa Kolej muzealna 4/2004 dział Historia pojazdów.
* * * * * * * * * * * * * *

Przy wsparciu Helge Hufschläger z Monachium, można było wnieść nieco światła do historii, której nieprawidłowe przedstawienie od dziesięcioleci ciągnie się przez literaturę. Także autor poddał się błędom w źródłach (Bernhard Schmeiser: Lokomotywy Krauss, Wiedeń 1977) i kolejnych (Wolfram Bäumer, Siegfried Bufe: Kolej na Pomorzu, Egglham 1988), i tak artykuł ten stawia korektę danych z artykułu wydrukowanego tutaj przed trzema laty o lokomotywie Krauss-C1’n2t na tory 750 mm w północnoniemieckich kolejach wąskotorowych i kolejach do transportu buraków (Reinhard Richter, Klaus Jünemann: Bawarskie lokomotywy wąskotorowe na terenie Prus, : DME 2/01. s. 18-31). Obiektem zamieszania są lokomotywy Krauss o nr od 3.896 do 3.898, które w roku 1898 dostarczone zostały do kolei wąskotorowej Koszalin-Nacław, późniejszej zjednoczonej kolei wąskotorowej obwodu Koszalin- Bobolice- Białogard (KBBK).

We wzorcowym dziele lokomotywy Krauss, Bernhard Schmeiser dla obu układ osi nazywa C1’. Jednakże jest to błędne! Także te lokomotywy były z tego samego typu Cn2t co nr 3.899 (dostarczone do Sławieńskiej kolei wąskotorowej) oraz tej samej budowy Krauss nr 4.377, która w 1901 roku w Koszalinie została włączona do eksploatacji. Poprzez rozwój sieci dróg z pierwotnie 32 km do cztery razy tyle w latach 1905 do 1909, w KBBK rosła potrzeba umieszczenia większych zapasów węgla i zbyteczne stało się uciążliwe uzupełnianie z wożonego ze sobą wagonu O. Według przytoczonego dokumentu pomieszczenie węglowe miało co prawda wielkość 0,72 m3, jednakże według danych Krauss (naniesionych pismem odręcznym) można było pomieścić w tym jedynie 530 kg węgla. Zarządy kolei wąskotorowych zapytali w 1912 roku firmę Krauss & Comp., czy te pięć wymienionych lokomotyw może być zaopatrzonych w tylną skrzynię węglową. Do 1914 roku przebudowane zostały wówczas cztery starsze lokomotywy i w 1915 nr 4.377. Niejasne jest, czy przebudowy podjęte zostały w Monachium czy przez techników z Krauss na miejscu.

W celu przyłączenie zmniejszającej się w dół skrzyni węglowej przedłużono tylne końce ramowe o około 30 cm. Poprzez zmienione stosunki wagowe trzeba było tę ramę podeprzeć tylną osią nośną. Nie doszło tu jednak do zakrojonej na wielką skalę przebudowy standardowo wykonanego typu z osią nośną, mianowicie wyposażenia z Krasuss-Halmholt-Dregestell, lecz do wmontowania osi Bissela z podporą nad sprężyną naciskową. Na jednym zdjęciu [Wolfram Bäumer, Siegfried Bufe: Kolej na Pomorzu, Egglham 1988 ,s. 228] pomyłka z C1’ z Krauss- Holmholtz-Gestell jest właściwie niemożliwa: oś nośna nie siedzi jak zwykle w blachach ramowych rozszerzających się do ram zewnętrznych, lecz jest swobodnie widoczna.

Zabawny jest następujący epilog: w lipcu 1950 roku Krauss- Maffei otrzymał zapytanie od przedsiębiorstwa budownictwa podziemnego i drogowego B.& G. Vocke Sandhorst w powiecie Aurich:
„Posiadamy zbudowaną przez Państwa lokomotywę nr fabryczny 3899.3/3 gek. 100PS, na tory 750mm . W lokomotywie tej znajduje się, tak jak w załączonym szkicu odręcznym, czwarta oś. Zakładamy, że ta lokomotywa pierwotnie dostarczona została przez was bez tej osi, i że może poprzedni właściciel zamontował ją dla zabezpieczenia przed kołysaniem się lokomotywy. Jak wynika z dokumentów, lokomotywa ta jeździła na kolejach wąskotorowych na Pomorzu. Lokomotywa ta ma dzisiaj jeździć w zakładzie budowlanym i prosimy o wiadomość, czy prawdziwe są nasze wyżej wymienione przypuszczenia, i czy czwarta oś może zostać zdemontowana bez szkód dla biegu lokomotywy.(...)”

Odpowiedź od Krauss brzmiała w logiczny sposób:
„(...) Demontaż osi nośnej nie jest możliwy, ponieważ lokomotywa ta jest z tyłu za ciężka, chyba że usuniecie znowu skrzynię węglową i obetniecie koniec ramy aż do tylnej ściany budki maszynisty. (...)”

Pouczające jest sformułowanie „na kolejkach wąskotorowych”, które pozwala przypuszczać, jak mało wiadomo jest o lokalizacji wielu lokomotyw w byłych wschodnich prowincjach. Poza nr 1 KBBK (Krauss 3.896) wszystkie przebudowane lokomotywy tej kolei wąskotorowej opuściły swoją rdzenną kolej do 1935 roku. Jedna już przed 1928 rokiem, i jedna w 1935 roku. Jednak czy zostały ze złomowane lub czy używane są na innym obszarze...? Jedynie drogę lokomotywy 4 da się kawałek prześledzić. Zapędziła się aż Śląsk, gdzie służy nadal jako C1’ w kopalni granitu firmy C.F. Lehmann w pobliżu Strzegomia. Według informacji od Svena Kästner w 1945 roku miała zostać przetransportowana na zachód. Jeśli któryś z czytelników wie, gdzie pojawiła się po wojnie niech się proszę zgłosi. Byłby to kolejny kawałek w puzzlach, których chyba nigdy nie uda się ułożyć do końca.



Tłumaczenie specjalnie dla rosnowo.pl - Marta Bujanowicz

* * * * * * * * * * * * * *


Spis lokomotyw eksploatowanych w Koszalinie do II Wojny Światowej


  • Krauss 1898/3896 - C n2t - 750mm

  • Krauss 1898/3897 - C n2t - 750mm

  • Krauss 1898/3898 - C n2t - 750mm

  • Krauss 1901/4377 - C n2t - 750mm

  • Krauss 1900/4200 - C1' n2t - 750mm

  • Krauss 1905/5314 - C1' n2t - 750mm

  • Krauss 1907/5845 - C1' n2t - 750mm

  • Krauss 1909/6185 - C1' n2t - 750mm

  • Krauss 1920/7753 - D1' n2t - 750mm

  • Borsig 1925/11898 - D1' n2t - 750mm


Źródło: www.lokomotive.de

* * * * * * * * * * * * * *


Spis taboru eksploatowanego w Koszalinie po II Wojnie Światowej


Oznaczenie

Rok prod.

Nr fabryczny

Uwagi

Szer. toru

Stacjonowanie

Białogard Wąsk.

Px48-3901

1951

2134

Muzeum Kolei Wąskotorowej w Gryficach

1000

(1969-1985)

Lxd2-457

1976

23119

Silnik Maybach; zezłomowany w 1998

1000

(1976-1997)

Lxd2-459

1976

23121

Silnik Maybach; zezłomowany w 2001

1000

(1976-1997)

Bxhpi 315-7

1986

zezłomowany w 1997

1000

(1986-1997)

Bxhpi 317-3

1986

od 1997 Dobra Nowogardzkie - odstawiony

1000

(1986-1997)

Koszalin Wąsk.

Px48-3906

1951

2135

od 1990 w Brohltal-Bahn, Niemcy

1000

(1970-1989)

Px48-3905

1953

3054

Px48-1769; zezłomowany w 1985

1000

(1970-1985)

Px48-3907

1950

2027

Px48-1727; zezłomowany w 1988

1000

(1971-1988)

Px48-3909

1951

2129

Px48-1744; zezłomowany w 1986

1000

(1972-1986)

Px48-3910

1953

3048

Pomnik, Bumar-Fablok przy ul. Fabrycznej 16

1000

(1972-1990)

Px48-3913

1951

2248

od 1990 w Brohltal-Bahn, Niemcy

1000

(1974-1990)

Px48-3914

1953

3061

Px48-1776; zezłomowany w 1989

1000

(1974-1989)

Lxd2-458

1976

23120

Silnik Maybach; zezłomowany w 2005

1000

(1976-2005)

Lxd2-464

1978

23612

Silnik Maybach; zezłomowany w 2005

1000

(1978-2005)

Lxd2-469

1981

24342

Silnik Maybach; zezłomowany w 2005

1000

(1981-2005)

Lxd2-470

1982

24616

Silnik Maybach; zezłomowany w 2005

1000

(1982-2005)

MBxd2-303

1985

25071

sprzedany 2005 do JHMD Obratań - Jindrzichuv Hradec - Nova Bystrice

1000

(1985-2005)

MBxd2-304

1985

25072

od 2004 Nowy Dwór Gdański

1000, 750

(1985-2001)

Bxhpi 301-7

1985

zezłomowany 2005

1000

(1985-2005)

Bxhpi 302-5

1985

zezłomowany 2005

1000

(1985-2005)

Bxhpi 305-8

1986

zezłomowany 2005

1000

(1986-2005)

Bxhpi 306-6

1986

zezłomowany 1998

1000

(1986-1998)

Bxhpi 307-4

1986

zezłomowany 2005

1000

(1986-2005)

Bxhpi 308-2

1986

zezłomowany 2005

1000

(1986-2005)

Bxhpi 311-6

1986

zezłomowany 1998

1000

(1986-1998)

Bxhpi 312-4

1986

zezłomowany 1998

1000

(1986-1998)

Bxhpi 313-2

1986

zezłomowany 2005

1000

(1986-2005)

Bxhpi 314-0

1986

zezłomowany 1998

1000

(1986-1998)

Bxhpi 316-5

1986

zezłomowany 1996

1000

(1986-1996)

MBxd2-305

1985

25073

sprzedany 2005 do JHMD Obratań - Jindrzichuv Hradec - Nova Bystrice

1000

(1989-2005)

Lxd2-457

1976

23119

Silnik Maybach; zezłomowany 1998

1000

(1997-1998)

Lxd2-459

1976

23121

Silnik Maybach; zezłomowany 2001

1000

(1997-2001

 

Spis pochodzi ze strony www.tabor.wask.pl